Co naprawdę znajduje się w suplementach odchudzających? LC-MS/MS wykrywa substancje niewymienione na etykiecie

Problem zafałszowania suplementów substancjami farmakologicznie czynnymi jest znany od lat, ale najnowsze badania pokazują również, jak powinien wyglądać skuteczny screening takich produktów.

W 2026 r. opracowano metodę LC-MS/MS umożliwiającą jednoczesne oznaczanie 11 związków związanych z produktami odchudzającymi w kilku różnych matrycach suplementów. Metodę zastosowano do 82 próbek dostępnych na rynku wietnamskim. W siedmiu stwierdzono obecność co najmniej jednej z poszukiwanych niedeklarowanych substancji. Nie oznacza to oczywiście, że wyniki z jednego rynku można przenieść na polski rynek. Badanie jest jednak interesujące dla laboratoriów i producentów z innego powodu: pokazuje jak projektować kontrolę tam, gdzie zagrożenie nie znajduje się w specyfikacji dostawcy ani na etykiecie produktu.

Trzy różne matryce, jedna metoda

Autorzy opracowali procedurę dla kapsułek twardych, kapsułek miękkich oraz proszków/herbat. Przygotowanie próbki obejmowało ekstrakcję metanolem wspomaganą ultradźwiękami oraz oczyszczanie metodą dyspersyjnej ekstrakcji do fazy stałej z zastosowaniem sorbentów C18 i węglowych. Następnie związki oznaczano techniką LC-MS/MS. Metodę walidowano m.in. pod kątem specyficzności, liniowości, limitów detekcji i oznaczalności, precyzji oraz dokładności. To ważne, bo screening adulteration ma inne wymagania niż klasyczne oznaczenie jednego deklarowanego składnika. Laboratorium nie szuka tego, co producent deklaruje. Szuka tego, czego nie powinno być w produkcie.

Sibutramina nadal pojawia się w suplementach

W siedmiu spośród 82 analizowanych produktów stwierdzono co najmniej jeden z docelowych związków. Sibutraminę wykryto w siedmiu próbkach, fenoloftaleinę w pięciu, a benzylosibutraminę w dwóch. Stężenia sibutraminy wynosiły od 0,44 do 16,4 mg/g. Dane te dotyczą konkretnego zbioru próbek z rynku wietnamskiego i nie powinny być przedstawiane jako obraz całego sektora suplementów. Pokazują jednak, że ryzyko nie dotyczy wyłącznie śladowej kontaminacji. W niektórych produktach można mieć do czynienia z celowym wprowadzeniem związku farmakologicznie czynnego.

Certyfikat analizy może nie odpowiedzieć na najważniejsze pytanie

Dla producenta szczególnie interesujący jest problem kontroli surowców wysokiego ryzyka. Jeżeli surowiec roślinny jest kupowany jako ekstrakt przeznaczony do produktów wspomagających kontrolę masy ciała, standardowa specyfikacja może obejmować wilgotność, marker, mikrobiologię, metale ciężkie i pestycydy. Nie musi natomiast automatycznie obejmować obecności substancji takich jak sibutramina. Dlatego risk-based supplier qualification powinna uwzględniać nie tylko jakość technologiczną, ale także historię fałszowania danej kategorii surowców. Inaczej producent może prawidłowo wykonać wszystkie badania ze specyfikacji, a mimo to przeoczyć zagrożenie, którego w specyfikacji nigdy nie zapisano.

Targeted screening czy untargeted screening?

LC-MS/MS jest bardzo skuteczne, gdy laboratorium wie, czego szukać. Problem polega na tym, że rynek adulteration również się zmienia. Gdy jedna substancja trafia na listę monitorowanych związków, mogą pojawić się jej analogi lub nowe związki o podobnym działaniu. Dlatego coraz większego znaczenia nabierają strategie łączące targeted screening z bardziej otwartymi metodami przesiewowymi. To nie oznacza, że każdy producent powinien posiadać najbardziej zaawansowany system HRMS. Istotniejsze jest zdefiniowanie kategorii produktów i surowców, które wymagają bardziej rozbudowanego nadzoru.

Najlepsza analiza zaczyna się od oceny ryzyka

Badanie pokazuje możliwości konkretnej metody laboratoryjnej, ale dla zakładu jeszcze ważniejsze jest właściwe skierowanie zasobów. Największą wartość daje screening wtedy, gdy jest stosowany tam, gdzie prawdopodobieństwo oszustwa lub adulteration jest rzeczywiście podwyższone. Może to dotyczyć np. części produktów odchudzających, produktów o deklarowanym szybkim działaniu czy surowców pochodzących z niepewnych kanałów dostaw. Taka kontrola nie powinna zastępować kwalifikacji dostawcy. Powinna być jej uzupełnieniem.

Zobacz również: Botaniczne ekstrakty w centrum zainteresowania producentów suplementów diety

Przejdź do artykułu